ART Made OPEN – Texts

Ruimte om te kijken | Geriëtte Willemsen 

De ervaringsdeskundige die ik sprak had het over ‘in de knoop zitten’. Dat was de inspiratie om iets met touw te willen doen. Van dat gedraaide, stevige scheepstouw. Toch vond ik dat te voor de hand liggend, dus heb ik het van keramiek gemaakt. Dit is als materiaal goed te vormen maar uiteindelijk kwetsbaar. De donkere kleur en ruwe structuur versterken dat gevoel. Tussen de vormen zit ruimte. Je kunt erdoorheen kijken. In het begin is de basis duidelijk en onder controle, maar later gaan dingen uit elkaar lopen, net als in het echte leven. Dan gebeuren er dingen die je niet verwacht of niet snapt. Ik wil dan ook dat mensen door mijn werk anderen beter gaan begrijpen. Niemand kiest hier bewust voor. 

Zo kan het voelen | Hannah Biesaart 

Mentale verandering kan vaak gepaard gaan met een gevoel van zwaarte. Je voelt je zwaar. Niet alleen in je hoofd, maar ook in je lichaam. Zelfs iets kleins, zoals opstaan, kan te veel zijn. Alsof het optillen van je hoofd al te zwaar is. 

Ik heb dit gevoel weergegeven met een hoofd op een hand. Dit was mijn eerste idee en het bleef bij me, ook door mijn eigen ervaring en de verhalen van anderen over hun worsteling. Ik heb gekozen voor keramiek, want daar kun je emotie goed in kwijt. Het materiaal gaat mee met je handen. Met een extra laag zijn de barsten in het gezicht gekomen. Dat laat de zwaarte zien. Ik hoop dat mensen naar mijn werk kijken en denken: ‘ik ben niet de enige’. 

Wat houd je tegen? | Imko Verhoef  

In een diepgaand gesprek met een ervaringsdeskundige vertelde zij me dat je ‘een muur bouwt in je hoofd’. Voor mij klonk dat niet als een keurig gemetselde, egale muur, maar als iets gevaarlijks, koud en hard, dat je tegenhoudt. Een blokkade. Dat koude en harde wilde ik gebruiken in mijn werk. Een muur maken vond ik te letterlijk. Ik wil graag dat mensen bij een kunstwerk even moeten nadenken.  

Het is beter een gevoel weer te geven, in plaats van direct de verbeelding te raken. Dus heb ik een lascursus gevolgd en ben met metaal gaan werken. Dat had de scherpte en de kilheid die ik zocht. Tijdens het maken van mijn werk kwam ik bovendien ergens achter: de metalen delen maken een koud, maar harmonisch geluid als ze tegen elkaar komen. Dat geluid kan spanning oproepen. Alsof er iets wringt vanbinnen. Ik vond dat een mooie ontdekking.  

Fungi  | Murron Janzen

Fungi is geïnspireerd door bijzondere verhalen. Eéen van deze verhalen gaat over de lotus-eters uit de Griekse mythologie. In dit verhaal komen Odysseus en zijn bemanning op een eiland waar ze de lotusplant tegenkomen. De vruchten van deze plant zijn zoet als honing. Wie ervan eet, valt in een verdovende slaap en wil nooit meer naar huis. 

Zo kan een mentale verandering je gevoel langzaam overnemen, alsof er een deken over je heen valt. Je verliest grip, zonder dat je precies weet wanneer het begonnen is.  

Ook verwijst het naar een schimmel. Deze schimmel werkt als een parasiet in insecten. Wanneer een insect besmet raakt, neemt de schimmel de controle over. Het insect heeft dan geen controle meer over zichzelf.   

Raak het aan | Letecia Grotens 

Het leuke van materialen is dat je ze kunt bewerken. Dat doe ik het liefst op meerdere manieren. In dit geval heb ik dat gedaan met metaal, het materiaal waar ik vaker mee werk. De zoektocht naar een manier om het versneld te laten roesten was heel interessant. En het is ook goed gelukt. Het duurde even, maar het is nu al helemaal blauw in plaats van koperkleurig. De kleuren en veranderingen in het materiaal laten zien hoe iets zich langzaam kan vastzetten en meer ruimte inneemt in je hoofd.  

De inspiratie kwam uit gesprekken met ervaringsdeskundigen, die waren erg waardevol. Het nodigt je uit om je eigen gevoel erin te herkennen. Het laat zien hoe gedachten en wie je eigenlijk bent soms door elkaar gaan lopen. De ronde en eenvoudige vormen zijn open, in de hoop dat iedereen er iets in zal herkennen. Voor iedereen voelt dat anders. 

Dikke huid, Schone schijn | Lieke van Dongeren 

Meestal werk ik met keramiek of gerecyclede materialen, maar deze keer koos ik voor fotografie. Ik had een beeld in mijn hoofd en dat ben ik gaan zoeken. Dit wilde ik later met ander materiaal vormgeven. In de voorbereiding schoot ik wel tachtig foto’s en die bleken heel krachtig. Ik heb er daarna drie geselecteerd voor mijn werk in de container. De beelden maken het gevoel duidelijk van iemand die worstelt. Ervaringsdeskundigen hadden het over ‘opgesloten zitten’ en dat je je een monster voelt. Misschien herken je dit gevoel. Dat je je klein en kwetsbaar voelt, ook al ziet niemand dat aan de buitenkant. Dit heb ik geprobeerd te vast te leggen in beeld. Als je het zelf niet hebt meegemaakt, staat het ver van je af. Je merkt hoe groot dat verschil kan zijn. Tussen wat je ziet en wat iemand echt ervaart. Ik hoop dan ook dat mijn werk mensen helpt om zich beter in anderen te verplaatsen.  

Hulp vragen | Ricardo Koppejan 

Hoe voelt het om vast te zitten, alsof je geen kant meer op kunt? En hoe laat je dat zien? Ik werk het liefst met ogen, want die zeggen heel veel. Als de rest niets zegt, praten ogen eigenlijk altijd. Ze kunnen smeken om hulp. De ervaringsdeskundigen die ik sprak, hadden het over ‘vastzitten’. Niet om hulp durven vragen. Dat wilde ik vastleggen. Een beetje zoals mijn eigen gevoel tijdens de lockdown. Dat was een zware tijd. Ik liep best vaak vast in het maakproces, maar nu ben ik tevreden.  

Het ging om de ogen… die moesten erin. Het laat zien hoe moeilijk het kan zijn om hulp te vragen. Tegelijk nodigt het je uit om beter te kijken naar anderen. Want soms kan één simpele vraag al het verschil maken: gaat het wel goed met je? 

Ik móet schrijven | Lieze Marieze Tazelaar 

Tekst, lezen en poëzie zijn voor mij allemaal een medium. Vertrekken vanuit taal en woorden voelt voor mij het meest natuurlijk. Soms maak ik wel eens beeld en dan komt er toch weer tekst in. Ik moet schrijven, daar kan ik niet omheen. Onder de wereld die wij zien, zitten heel veel lagen. Die probeer ik naar boven te brengen. Ik stel veel vragen en ik lees erover. Dat zie je terug in dit werk. Je hoeft het niet per se te lezen, alleen de vele woorden bij elkaar doen al iets. Ik hoop dat mensen vragen of zinnen terugzien die ze herkennen uit hun eigen leven. En dat dit zorgt voor minder eenzaamheid en voor erkenning. Want veel mensen hebben vragen, maar weten dit niet van elkaar. 

Raak het aan  | Leticia Mendes Dias 

De container waar mijn werk hangt, gaat over zoeken naar mentale stabiliteit. Voor mij is het voorbij, maar ik zat zelf ook ooit in die struggle. Mijn werk is de vertaling in keramiek van die zoektocht: het gevoel is altijd in beweging en lijkt geen einde te hebben. De lijnen in mijn werk lijken dan ook te bewegen en ik hoop dat mensen ze aanraken. Dat kan namelijk ook rust geven. Ik koos bewust voor een abstracte vorm en heb mijn handen laten werken. Zo zijn de golven ontstaan. Het is fijn om die met je handen te maken, daar heb ik echt van genoten. De vormen en lijnen nodigen je uit om ze aan te raken. Door dat contact kun je zelf voelen wat het met je doet. Het kan rust geven, maar ook onrust of vragen oproepen. Ik hoop dat je mijn werk aanraakt en afvraagt ‘wat voel ik eigenlijk?’. 

Het universele noodsignaal | Camila Ferrabone Ledezma 

••• — ••• 

Mensen die hulp nodig hebben, zijn vaak kwetsbaar. Ze laten hun gevoelens niet snel aan anderen zien. Daarom heb ik het bekende noodsignaal SOS gebruikt. Ook heb ik het werk heel klein gemaakt, 1 bij 2 centimeter, zo moet je beter kijken. Dat is ook de boodschap: let goed op jezelf en op de mensen om je heen. Vaak merken we te laat dat er iets niet goed gaat, bij onszelf of bij een ander. Met het vergrootglas kun je de details beter zien. Je ziet de fijne lijnen en de scherpe randen in het rode materiaal. Het werk nodigt je uit om actief te kijken. Daardoor wordt het persoonlijker. Ook als je jezelf niet direct herkent in het werk, doet de ervaring toch iets met je. 

Binnenstrijd | Anne Hovinga 

Met mijn werk wil ik de strijd laten zien. In je hoofd, met jezelf… Iedereen ervaart dat op een eigen manier. Een kwetsbare opstelling helpt om die strijd te herkennen, ook bij anderen. De inspiratie kwam nadat we voor een ander vak een korte film over verlies hadden gemaakt. Daar legden we ook de ‘zwaarte’ vast. Ik heb daarvoor een camera op een statief gezet en ben door de ruimte gaan lopen. Een experiment, met mezelf in de hoofdrol. Daarbij heb ik mijn lichaam en houding ingezet om de zwaarte te verbeelden. Uit die beelden heb ik een selectie gemaakt. De kijkers zijn vrij om hiervan een eigen interpretatie te maken. Zelf een gevoel te creëren. Als ook zij hun kwetsbare kant durven te laten zien, kunnen ze zichzelf en anderen helpen. 

Een symbool  | Zus Houben 

Een vlag is iets dat kan wapperen, maar deze kan dat niet. Het onderwerp waarmee we werken heeft spanning in zich. Daarom is de vlag van metaal, want dat kan spanning verdragen. Je kunt er kracht op zetten. Textiel was logischer geweest, maar dan had het niet ‘vast’ gezeten. In het materiaal zit de worsteling, de zoektocht.  

Waarom een vlag? Het is een soort uithangbord. Een vlag communiceert als een herkenbaar symbool. Het laat iets zien aan de buitenwereld. De lijnen beginnen recht en raken verderop verstrikt. Je kunt er nu zelf een interpretatie in zien. In het werk zit zeker eigen ervaring, maar het is geen oplossing voor mezelf. Ik hoop vooral dat het je een gevoel geeft. Of een impuls om weer grip te krijgen.

Ik móet schrijven  | Lieze Marieze Tazelaar 

Tekst, lezen en poëzie zijn voor mij allemaal een medium. Vertrekken vanuit taal en woorden voelt voor mij het meest natuurlijk. Soms maak ik wel eens beeld en dan komt er toch weer tekst in. Ik moet schrijven, daar kan ik niet omheen. Onder de wereld die wij zien, zitten heel veel lagen. Die probeer ik naar boven te brengen. Ik stel veel vragen en ik lees erover. Dat zie je terug in dit werk. Je hoeft het niet per se te lezen, alleen de vele woorden bij elkaar doen al iets. Ik hoop dat mensen vragen of zinnen terugzien die ze herkennen uit hun eigen leven. En dat dit zorgt voor minder eenzaamheid en voor erkenning. Want veel mensen hebben vragen, maar weten dit niet van elkaar. 

BINNENKANT CONTAINER

Binnen stap je een ruimte in die voelt als een slaapkamer. Een plek die veilig en vertrouwd kan zijn, maar ook kan veranderen in een plek waar je je alleen voelt. De vloer staat scheef, waardoor je letterlijk uit balans raakt. Dit verbeeldt hoe het kan voelen als je je mentaal niet stabiel voelt. In de ruimte staan grote schoenen die juist recht staan. Wanneer je hierin gaat staan, ervaar je weer balans. De zachte wanden geven een gevoel van geborgenheid, maar kunnen ook aanvoelen als een muur die je afsluit van de buitenwereld. Van boven valt licht naar binnen. Deze lichtbundel staat voor hoop en een mogelijke uitweg. De ruimte laat zien dat, ondanks onbalans en isolatie, er manieren zijn om weer evenwicht te vinden.

BUITENKANT CONTAINER

Aan de buitenkant van de container staan woorden die tegenover elkaar lijken te staan, zoals groei en stilstand, hoop en twijfel. Deze woorden laten zien dat mentale gezondheid niet zwart-wit is. Tussen deze uitersten zit ruimte voor nuance. Samen vormen ze een beeld van verschillende gevoelens en ervaringen die naast elkaar kunnen bestaan. De kleurrijke achtergrond en de gelaagdheid van de tekst maken zichtbaar hoe complex deze fase kan zijn. Het laat zien dat iemand tegelijkertijd meerdere gevoelens kan ervaren. Het nodigt uit om stil te staan bij deze tegenstellingen en om te erkennen dat mentale gezondheid niet in één richting verloopt.

INTERVIEW

Voor deze fase zijn studenten van Academie Minerva in Groningen geïnterviewd over het maakproces. Zij vertellen hoe zij het gevoel van onbalans en isolatie hebben vertaald naar de ruimte en wat zij hopen dat bezoekers zullen ervaren.

Een gevoel van onbalans… hoe creëer je dat in een kaarsrechte container?

Jay: “Met een scheve vloer. Als je naar binnen loopt, voel je letterlijk onbalans. De schoenen op de vloer zijn dan weer helemaal waterpas: als je erin gaat staan, voel je weer optimale balans. We hebben de schoenen extra groot gemaakt, zodat iedereen er makkelijk in kan stappen – met de eigen schoenen aan.

En jullie hebben het ook over ‘isolatie’. Hoe moet ik dat zien?

Levy: “De ruimte is ingericht als een gezellige slaapkamer, compleet met op- gemaakt bed. De wanden zijn van textiel, dat zorgt voor een zachte omarming. De slaapkamer is een plek waar je veilig bent, alleen kunt zijn en wat je niet hoeft te delen. Het kan alleen ook een muur worden die jou beschermt. Dan wordt het een gevangenis. Daarom komt er nu licht door het dak: er is een way out. De bundel licht voelt hoopvol. Alles bij elkaar is de boodschap dat er ook voor jou een manier is om ermee om te gaan en mee te leren leven.

En de buitenkant is weer iets heel anders…

Levy: “Ja, dat idee komt van onze studiegenoot Flynn Reheis. Hij heeft de woorden bedacht en met ons besproken. Een klas uit het tweede jaar is toen met zijn woorden aan de slag gegaan. Ze hebben er bovendien nog een aantal aan toegevoegd die goed aansluiten.

Hoe hebben jullie het maakproces ervaren?

Jay: “Levy schildert veel en ik werk meestal met textiel. Nu gingen we werken met metaal en hout en dat was best onwennig. Het was een flinke leercurve voor ons. De ideeën kwamen snel, maar het uitvoeren was in het begin lastig. We hebben gelukkig veel hulp gehad, onder meer van onze werkplaatsbegeleiders en een oud-student.” Levy: “De ontmoeting met ervaringsdeskundigen was ook leerzaam in het proces. Die gesprekken zorgen ervoor dat je het niet allemaal op jezelf betrekt, maar wat afstand kan houden. Nu is het concept best persoonlijk, dus er komt altijd wat van jou persoonlijk bij kijken.” Jay: “Ja, je komt jezelf wel tegen. Het is goed dat je emoties met kunst een vorm kan geven. Ik hoop dat we het zo kunnen doorgeven aan andere mensen. Het idee dat je de stabiliteit weer kunt terugvinden.”

Is dat wat mensen moeten gaan voelen?

Levy: “In ons concept staat ‘hoop’ centraal. Je kunt de balans terugvinden, er is licht, het kan echt anders worden… dat is belangrijk.” Jay: “En ook een stukje begrip. Iemand kan er van de buitenkant best oké uitzien, maar zich tegelijkertijd heel raar voelen, vandaar de scheve vloer. Iemand kan elke dag wakker worden met dat gevoel: het klopt niet, ik voel me niet sterk genoeg. Als je in de container bent geweest, heb je daar misschien meer begrip voor. De wereld kan voor diegene immers heel anders aanvoelen dan voor jou.”

BINNENKANT CONTAINER

In deze container stap je een slaapkamer binnen. Het bed, waar veel tijd is doorgebracht, is nu leeg. In de ruimte zijn herinneringen zichtbaar aan een periode waarin het slecht ging, maar ook motivaties om door te blijven gaan. Aan de muur hangen kastjes met zinnen en quotes. Studenten uit verschillende jaarlagen hebben elk een zin gekozen en deze vertaald naar een visueel werk, gebaseerd op wat zij voelden en voor zich zagen. In de achterwand zijn drie verschillende teksten te vinden. Deze geven een inkijkje in een dagboek. Thema’s als steun van mensen om je heen, een lichtje in het donker en het gevoel dat je lijf weer van jou is, komen hierin terug. De ruimte nodigt uit om stil te staan bij deze ervaring. Welkom in deze slaapkamer.

BUITENKANT CONTAINER

De grote tweetonige boom staat voor groei, verbinding en het leven weer oppakken. Net zoals een boom die, zelfs na de strengste winters, weer nieuwe blaadjes krijgt. Het contrast van wit tegen zwart verbeeldt hoop tijdens en na een donkere periode. Het laat zien dat licht en donker naast elkaar kunnen bestaan. De container is felroze. Deze kleur trekt de aandacht en benadrukt dat het onderwerp zichtbaar mag zijn en meer aandacht verdient.

INTERVIEW

Voor deze fase zijn studenten van de Academie voor Popcultuur in Leeuwarden geïnterviewd over het maakproces. Zij vertellen hoe hun ideeën ontstonden, hoe zij samenwerkten en hoe zij thema’s als herstel en verbinding hebben vormgegeven.

Past dit in het bredere concept van de container?

Femme: “Ja, we zijn allemaal vertrokken vanuit het idee dat je je leven opnieuw oppakt. Een van onze eerste ideeën was een matras: dat staat voor uit je bed stappen en weer verder gaan. Maar het was daarmee nog te beperkt. Dus hebben we onder meer kastjes aan de muur gehangen die allemaal een soort persoonlijk canvas zijn. Nu komt het allemaal mooi samen.”

Hoe hebben jullie het werk verdeeld?

Femme: “Dat is zo ontstaan. Eerst werkten we vanuit de les, daarna zijn we doorgegaan buiten de lessen. Toen is dit groepje ontstaan, met allemaal een eigen rol. Tijdens het maken zijn er steeds studenten naar ons toe gekomen met een idee. Dat werd dan besproken en gemaakt. Zo hangen er negen kastjes met een quote: vier hebben wij gemaakt, de vijf overige zijn door anderen gemaakt.” Meike: “Een docent zei dat specifiek de buitenkant iets voor mij zou zijn. Ik maak vooral sterk visueel beeldende kunst en had al wat ideeën. Dus ben ik aan de slag gegaan met de boom.”

Waar komen de woorden op de kastjes vandaan?

Jasmijn: “Je leest de quote en vindt het antwoord binnenin. De inspiratie kwam in een museum dat ik bezocht. Daarop ben ik een keer midden in de nacht quotes gaan bedenken. De gesprekken met ervaringsdeskundigen en ook mijn verleden hebben daarbij geholpen. Iedereen die een kastje ging maken, heeft een regel uitgekozen. Femme: “Ik werkte eerst vooral met de ervaringen van anderen. Toen ik een quote ging kiezen uit het lijstje van Jasmijn, ontdekte ik er eentje die ik op mijzelf kon betrekken. Die heb ik dan ook gebruikt.”

Wat wil je dat mensen voelen in ‘jullie’ container?

Jasmijn: “We hebben de plek huiselijk gemaakt, zodat iedereen zich welkom kan voelen. In de container komt vooral naar voren dat we elkaar moeten helpen. Dat je hulp moet durven vragen in plaats van je gevoel wegstoppen. En dat het goed is om erover te praten. We vinden het belangrijk dat mensen dit weten. Zo heb ik in mijn kastje de hulplijnen verwerkt waar je terecht kunt. Jannes: “Het werk dat je ziet is, echt van ons. Onze persoonlijke invalshoeken en ons eigen beeld van deze fase zitten erin.” Meike: “Daarom was de samenwerking tussen alle studenten ook zo waardevol.” Femme: “Er was uiteindelijk betrokkenheid vanuit de hele school, bij elkaar zo’n twintig mensen. Het was een echte community.”